Manastir Nikolje

Manastir Nikolje jedan je od najstarijih manastira u Ovčarsko-kablarskoj klisuri. Podignut je na levoj obali Zapadne Morave u selu Rošci, nedaleko od Ovčar Banje, ispod Kablara. Po jednom predanju, podigli su ga svetogorski monasi izbegli sa Atosa pred najezdom Katalonaca u XIII veku, dok drugo predanje kaže da su njegovi graditelji bili isihasti sa Sinaja, posle Maričke bitke 1371. godine. Najstariji pisani trag potiče iz turskih popisa iz 1489. godine.

Kada je 1954. godine izgradnjom brane potopljen manastir Jovanje, monahinje su prešle u Nikolje, koje je od tada ženski manastir. Uprkos višestrukim stradanjima, narod ga je uporno obnavljao i kandilo se u njemu nikada nije gasilo.

Iz bogate prepisivačke delatnosti manastira sačuvane su dve izuzetne rukopisne knjige. Nikoljsko jevanđelje, najstarije, pisano srpskom redakcijom na pergamentu u XV veku i bogato iluminirano, danas se čuva u Dablinu u Irskoj. Karansko jevanđelje pisao je pop Vuk 1608. godine u Beloj crkvi u Karanu — jedinstven primer prodora islamske umetnosti u ukrašavanje srpskih rukopisa.

Posebno mesto u istoriji manastira zauzima konak koji je knez Miloš Obrenović podigao 1817. godine. Tu je sklonio svoju porodicu posle propasti Prvog srpskog ustanka, odatle jedno vreme upravljao Drugim srpskim ustankom i u manastiru sahranio svog petogodišnjeg sina Petra.

U riznici manastira čuvaju se čestice moštiju svetog Nikole Čudotvorca, donete sa Svete Gore, kao i deo moštiju svetog Nikodima, arhiepiskopa pećkog iz XIV veka. U porti se uzdiže stoletni bor koji je, po predanju, zasađen nad grobovima monaha i prenosi isceliteljsku moć hodočasnicima.

Saborni hram je jednobrodna crkva bez kupole, posvećena svetom Nikolaju Mirlikijskom (19. decembar). Freske u naosu nastale su 1857. godine, a priprata je oslikana 1637. godine trudom jeromonaha Mateja. Ikonostas je nastao između 1826. i 1829. godine uz pokroviteljstvo kneza Miloša, a ikone se pripisuju zografu Janku Mihailoviću Moleru iz Negrišora.