Manastir Drača

Manastir Drača nalazi se oko deset kilometara zapadno od Kragujevca, u dolini Dračke reke. Njegova glavna crkva posvećena je Svetom Nikoli. Za obilazak su naročito važni živopis iz 18. veka i istorija manastira koja seže dalje od godine navedene u ktitorskom natpisu.

Drača je aktivan ženski manastir, a ne samo spomenik otvoren za razgledanje. Posetu unutrašnjosti crkve zato treba uskladiti sa bogosluženjem i pravilima sestrinstva.

Manastir stariji od obnove iz 1734. godine

Godina 1734 vezuje se za veliku obnovu koju je finansirao Staniša Marković Mlatišuma, oborkapetan u vreme austrijske uprave nad delom Srbije. Ne treba je predstavljati kao pouzdan datum prvog osnivanja manastira.

Eparhijski istorijat navodi pomen Drače u Vrdničkom pomeniku s kraja 16. veka. Iz 1726. postoji podatak o popu Josifu iz Rakovice, koji je u Drači učio i primio monaški čin, dok se iguman Leontije pominje kao učesnik crkveno-narodnog sabora 1731. godine. Sva tri podatka prethode Mlatišuminoj obnovi.

Arheološka istraživanja u crkvi 2007. otkrila su ostatke temelja starije građevine. Uz različite slojeve živopisa, oni potvrđuju da se istorija ovog mesta ne može svesti na jednu građevinsku etapu. Tačna godina nastanka prvog manastira ipak nije pouzdano utvrđena.

Predanje o monahu Jovu

Za Draču se vezuje priča o svetogorskom monahu Jovu. Prema jednoj verziji predanja, njegova želja bila je da posle smrti bude prenet na Svetu Goru. Kola sa telom, međutim, nisu mogla da nastave put sa mesta na kojem se danas nalazi manastir, pa je tu sahranjen.

Ovo je manastirsko predanje, ne dokumentovana hronologija osnivanja. Njegovo mesto u lokalnom pamćenju vidi se i u crkvi: Jovov grob nalazi se u južnom delu priprate. Posetilac tako priču može povezati sa konkretnim prostorom, umesto da je čita samo kao legendu o nastanku svetinje.

Crkva i tragovi različitih epoha

Osnova crkve je trikonhos: prostor hrama proširen je trima apsidama, uz pripratu na zapadnoj strani i kupolu iznad središnjeg dela naosa. Takav raspored oslanja se na moravsku graditeljsku tradiciju, ali današnju crkvu nije ispravno bez objašnjenja datovati u doba srednjovekovne Moravske škole.

Na spoljašnjosti se smenjuju kamen i opeka, dok osmostrana kupola naglašava središnji deo hrama. Zapadni zvonik pripada kasnijoj etapi i unosi drugačiji, barokni izraz. Upravo odnos crkve i zvonika omogućava da se na jednom objektu prepoznaju različiti periodi njegove istorije.

Manastirske građevine stradale su u vreme Kočine krajine. U prvoj polovini 19. veka obnovu je pomogao Toma Vučić Perišić; uz tu etapu vezuju se zapadni zvonik i obnova konaka. Manastir je zaštićen kao spomenik kulture 1955, a 1979. svrstan je među kulturna dobra od velikog značaja.

Freske iz 1735. godine

Živopis Drače potiče iz 1735. godine i predstavlja jedan od važnih primera zografskog slikarstva u Srbiji u 18. veku. Zografima se nazivaju crkveni slikari koji su nastavili tradiciju pravoslavnog zidnog slikarstva, njegovih tema i načina prikazivanja.

Slikari nisu ostavili potpise. U stručnoj literaturi freske se povezuju sa majstorima iz Moskopolja i krugom Davida iz Selenice, ali to nije isto što i dokaz da je David lično oslikao crkvu. Autorstvo zato treba navoditi kao stručnu atribuciju, a ne kao potvrđenu činjenicu.

Među pojedinostima koje vredi potražiti nalaze se scene iz priče o starozavetnom Josifu, prikaz Pričešća apostola i kompozicija u kojoj apostoli Petar i Pavle drže model crkve. To su korisne polazne tačke za razgledanje: pažnja se sa opšteg utiska oslikanog prostora premešta na pojedinačne prizore i njihov smisao.

Stara škola i život manastira

U blizini manastira nalazi se zgrada škole podignute 1856. godine, koja je služila nastavi do 1968. Skromno zdanje od kamena i opeke svedoči o obrazovnoj ulozi ovog prostora, uz njegovu versku i kulturnu istoriju. Podatak o nekadašnjoj školi ne podrazumeva da je danas otvorena kao muzej.

Drača je ženski manastir od 1958. godine. Pored glavne crkve Svetog Nikole, u kompleksu postoji i kapela posvećena Svetoj Mariji Magdaleni. Bogosluženja i rad sestrinstva deo su svakodnevice koju posetioci treba da poštuju.

Kako planirati posetu

Za prvi dolazak izdvojite vreme za crkvu i freske, a zatim za razgledanje spoljašnjosti i okruženja. Fotografisanje unutrašnjosti, pristup pojedinim delovima kompleksa i grupni dolazak prethodno dogovorite sa domaćinima. U tekstu se ne navodi stalno turističko radno vreme jer ono nije potvrđeno u korišćenim izvorima.

Na sajtu Eparhije šumadijske objavljeni su adresa Manastir Drača, 34204 Divostin i telefon 034 562 379. Pre puta proverite mogućnost obilaska, posebno ako dolazite organizovano ili želite da prisustvujete službi.

Posetu možete povezati sa manastirom Divostin i obilaskom Kragujevca. Za takav izlet praktičnije je unapred izabrati nekoliko tačaka i proveriti pristup, nego pretpostaviti da su svi verski objekti dostupni u istom terminu.

Izvori: Eparhija šumadijska – Manastir Drača, Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac i Manastir Drača – istorija i stručni tekstovi.