Manastir Fenek

Manastir Fenek leži u ravničarskom Donjem Sremu, nedaleko od sela Jakova, oko 25 km jugozapadno od Beograda, u opštini Surčin. Iako administrativno spada u red fruškogorskih manastira Sremske eparhije, stoji usred sremske oranice, daleko od planine — zbog čega ga i zovu „fruškogorskim manastirom koji nije na Fruškoj gori". Istorijski i duhovno, Fenek je najznačajnije sveto mesto Donjeg Srema.

Osnivanje i rana istorija

Prema predanju, manastir su u drugoj polovini 15. veka podigli Stefan i Angelina Branković — despotski par čije je ime utkano u istoriju srpskog naroda posle pada Despotovine. Postoji i pretpostavka da je despot Stefan Lazarević između 1404. i 1406. sagradio crkvu na ovom mestu, koja je služila kao sedište beogradskih mitropolita, i da su mošti Svete Petke ovde prenete iz Kruševca 1406/1407. godine.

Najstariji pisani trag o Feneku posredan je — zapisivač jeromonah Zaharije beleži 1563. godine ime fenečkog igumana Save u mineju koji je tada prepisivao. Dva kasnija zapisa iz 1735. i 1753. godine potvrđuju da je stara crkva doista podignuta u duhu srpske srednjovekovne arhitekture, u 15. veku.

Nova crkva i ikonostas

Gradnju nove manastirske crkve započeo je 1793. godine iguman Sofronije Stefanović; kamen temeljac osvetio je mitropolit Stefan Stratimirović. Pošto je Stefanović u međuvremenu preminuo, crkvu je dovršio i osvetio 1797. godine iguman Vikentije Rakić.

Crkva je jednobrodna zidana građevina od opeke, s polukružnom apsidom na istočnoj strani i plitkim pevničkim apsidama iste visine kao naos. Osmostrano kube je namerno skromno dimenzionisano, dok je na zapadnoj strani podignut visoki trospratni barokni zvonik — prepoznatljivi akcent manastirskog horizonta. Unutrašnjost krasi poluobličasti svod i konzolni pilastri.

Ikonostas je rad pančevačkog slikara Petra Radosavljevića, nastao između 1818. i 1820. godine. Klasicistički zamišljen, s četiri zone i prvobitno 37 ikona (danas 34), smatra se jednim od najlepših ikonostasa u celoj Vojvodini — i jedinom potpisanom Radosavljevićevom delom. Hram je 1859. frescama ukrasio zemunski slikar Dimitrije Petrović, ali one do danas nisu sačuvane — odneli su ih ratovi i vlaga.

Utočište za srpske vođe

Fenek je bio ključno sklonište u najtežim trenucima srpske istorije. Posle sloma Prvog srpskog ustanka 1813. godine, u manastir su pobegli srpski vojvode — Mladen Milovanović, Jakov Nenadović, Sima Marković, Luka Lazarević — a zajedno s njima i sam vožd ustanka Karađorđe Petrović sa sinom Aleksom.

Iste, 1813. godine, u Fenek su stigli i monasi iz Studenice noseći manastirsku riznicu i svoju najveću svetinju — mošti Svetog Stefana Prvovenčanog, koje su u Feneku ostale na čuvanju sve do 1815. godine.

Poseta

Manastir Fenek pripada Sremskoj eparhiji i aktivan je muški manastir. Pristupačan je automobilom iz Beograda i Zemuna, a pogodan je za kombinaciju s posjetom Sremskoj Mitrovici i obližnjim sremskim manastirima.