Manastir Manasija

Manastir Manasija, poznat i kao Resava, nalazi se kod Despotovca, oko 30 km od autoputa Beograd–Niš. Zadužbina je despota Stefana Lazarevića, jedan od najznačajnijih spomenika srpske srednjovekovne kulture i vrhunski primer moravske škole.

Zadužbina despota Stefana

Despot Stefan Lazarević, sin kneza Lazara, poznat i kao Visoki Stefan, počeo je gradnju 1407. i završio je 1418. godine. Podignuti su crkva, velika trpezarija, prateće zgrade, kule i bedemi. Manastirska crkva posvećena je Svetoj Trojici i osveštana na praznik Svetog duha.

Početkom 21. veka u crkvi su pronađeni zemni ostaci za koje je DNK analiza sa tačnošću od 99,9378% potvrdila da pripadaju sinu kneza Lazara — samom despotu Stefanu.

Utvrđenje sa jedanaest kula

Manasija nije samo manastir nego i tvrđava. Kompleks opasuje bedem sa jedanaest kula, visok oko 12 m i debeo oko 3,20 m. Izdvaja se donžon, Despotova kula, kvadratne osnove sa stranama od oko 14,5 m. Spoljni zidovi crkve ozidani su precizno klesanim blokovima peščara, a nad središnjim prostorom uzdiže se dvanaestostrana kupola oslonjena na četiri stuba.

Freske

Crkva je prvobitno bila oslikana sa oko 2.000 m² fresaka; do danas je sačuvana otprilike trećina. I pored oštećenja, živopis Manasije spada u najveće domete srpskog srednjovekovnog slikarstva. Posebno se izdvajaju:

• predstave svetih ratnika na severnom i južnom zidu
• kompozicija despota Stefana sa poveljom i modelom manastira
• Pričešće apostola
• procesija crkvenih otaca

Veliki deo živopisa stradao je kada je skinut olovni krov, pa su freske ostale izložene vremenskim prilikama.

Resavska škola

Od osnivanja je manastir bio kulturno središte u kome je delovala Resavska škola — prepisivačka radionica koja je tokom 15. i 16. veka, i posle pada Despotovine, prepisivala i prevodila rukopise. Njeni prepisi i pravopisna pravila uticali su na pismenost celog srpskog i šireg pravoslavnog prostora.

Stradanja i obnove

Manastir je više puta stradao za vreme osmanske vlasti: požar je zabeležen 1456, a zatim je usledila okupacija. U 18. veku eksplozija je teško oštetila zapadni deo sa pripratom. Obnavljan je 1735, 1806, 1810. i 1844/1845. godine, a sveobuhvatni konzervatorski radovi izvedeni su između 1956. i 1964.

Zaštita

Manasija je spomenik kulture od izuzetnog značaja (od 1979. godine), a 2010. je uvršćena na preliminarnu listu UNESCO svetske baštine.

U okolini

U okolini Despotovca su Resavska pećina i vodopad Veliki buk u Lisinama, pa se obilazak Manasije lako spaja sa celodnevnim izletom.