Manastir Tronoša
Manastir Tronoša u Podrinju zadužbina je kralja Dragutina iz 1276. godine, dovršena 1317. od strane kraljice Katelinе. Pamti se i po tome što je upravo ovde 1797. počeo školovanje Vuk Stefanović Karadžić; čuva freske iz 1834. i dugovekovnu prepisivačku tradiciju.
Manastir Tronoša smešten je u selu Korenita, u brdovitom Podrinju, oko 17 km od Loznice na putu prema Krupnju. Zadužbina je kralja Stefana Dragutina Nemanjića, a njegovo ime u srpskoj istoriji posebno je vezano i za rano obrazovanje Vuka Stefanovića Karadžića, koji je upravo ovde počeo da uči.
Osnivanje i istorija
Kralj Dragutin počeo je gradnju manastira 1276. godine, za vreme svoje vladavine Podrinjem, ali ga nije dočekao završenog — preminuo je 1316. Godinu dana kasnije, 1317. godine, njegovu zadužbinu dovršila je i narodu Podrinja darovala njegova žena kraljica Katelina, podarivši mu ulogu duhovnog i prosvetiteljskog središta.
Manastir je ubrzo nastradao od Turaka — najverovatnije krajem 15. veka, kada je crkva srušena do temelja. Nova crkva, posvećena Vavedenju Presvete Bogorodice, podignuta je 1559. godine — samo dve godine posle obnove Pećke patrijaršije — što jasno pokazuje koliko je obnova srpskih svetinja bila hitna duhovna potreba tog vremena. Obnova manastirskog kompleksa nastavljana je 1655. godine, a krajem 17. veka olovni pokrivač s crkve nasilno je skinut.
U Austrijsko-turskom ratu (1788–1791.) Tronoša je bila jedno od žarišta organizovanja srpskog vojnog i političkog otpora u Podrinju.
Vuk Karadžić i prosvetiteljska uloga
Godine 1797. u manastirskoj školi počeo je da se obrazuje dečak iz obližnjeg sela Tršić — Vuk Stefanović Karadžić, budući reformator srpskog jezika i pisma. Tronoša je bila jedna od njegovih prvih škola, a ta veza manastiru daje posebno mesto u istoriji srpske kulture i pismenosti.
U manastiru je tokom vekova radila i prepisivačka radionica u kojoj su monasi prepisivali knjige i čuvali rukopise dragocenih za srpsku kulturnu tradiciju.
Arhitektura i freske
Manastirska crkva sagrađena je kao jednobrodna građevina Raške arhitektonske škole, s kupolom nad centralnim delom. Unutrašnjost je oslikana freskama iz 1834. godine — rad Mihaila Konstantinovića iz Bitolja i Nikole Jankovića iz Ohrida. Freske nisu naknadno preslikavane i sačuvale su se u izvornom stanju.
Poseta
Manastir Tronoša pripada Šabačkoj eparhiji i prima oko 10.000 posetilaca godišnje, među kojima su brojne školske ekskurzije. Pogodan je za kombinovanu posetuju s Tršićem — rodnim selom Vuka Karadžića, udaljenim svega nekoliko kilometara — čineći zajedno prirodnu kulturno-istorijsku rutu Podrinja.