Manastir Crna Reka
Manastir Crna Reka utisnut je u pećinsku nišu krečnjačkih litica u selu Ribariće kraj Novog Pazara. Jedini je srpski manastir koji nikada nije bio srušen; čuva freske Longina iz 1591–1602. i mošti Svetog Petra Koriškog.
Manastir Crna Reka leži u tesnoj kamenitoj klisuri istoimenej reke, u selu Ribariće između Novog Pazara i Tutina. Utisnut je u pećinsku nišu visokih krečnjačkih litica, a drveni konaci kao da vise nad provalijom — prizor koji posjetiocima ostavlja snažan utisak i koji manastir smješta u red najneobičnijih sakralnih zdanja u Srbiji.
Posebna čast ovog manastira jeste to što se smatra jedinom srpskom svetinjom koja nikada nije bila srušena — ni u turskim napadima, ni u kasnijim ratovima.
Osnivanje i rana istorija
Tačno vreme nastanka nije poznato. Naučnici se razilaze: jedni smatraju da manastir potiče s početka 13. veka, drugi da je nastao u prvoj polovini 14. veka, a treći ga datuju u kraj 15. ili početak 16. veka. Osnivač prve monaške zajednice u Crnoj Reci bio je Sveti Joanikije Devički, podvižnik koji se ovde nastanio i privukao prvu braću.
Freske Longina
Crkva utisnuta u stenu oslikana je između 1591. i 1602. godine od strane Longina — jednog od najznačajnijih srpskih živopisaca 16. veka. Njegove freske u Crnoj Reci ubrajaju se u najvrednije srpsko slikarstvo tog doba: predstavljaju donatore, scene iz Svetog pisma i portrete svetitelja izvedene s izuzetnom veštinom i izrazitim individualnim pečatom.
Mošti i dragoceni gosti
Manastir je u više navrata čuvao najdragocenije srpske relikvije. Godine 1687. monasi iz Studenice doneli su ovamo mošti kralja Stefana Prvovenčanog, gde su ostale na čuvanju sve do 1696. godine.
Danas manastir čuva mošti Svetog Petra Koriškog — podvižnika iz 13. veka koji je živeo u pećini blizu Prizrena. Posle turskog osvajanja Prizrena, mošti su prenete u Crnu Reku, gde počivaju do danas. Manastiru hodočaste i pravoslavni vernici i muslimani, koji Svetog Petra Koriškog poštuju kao zaštitnika.
Arhitektura
Crkva je usečena u živu stenu i predstavlja izuzetan primer rupičaste — speleološke arhitekture. Drveni konaci lepeza su oko pećinskog ulaza, oslonjeni na stenu i stupove iznad rečne klisure. Ovakav tip gradnje, u kome stijena čini deo zidova i krova, bio je odbrambena prednost — manastir je gotovo nevidljiv s doline i teško pristupačan neprijatelju.
Godine 1763. Turci su zapalili manastir, ali on nije bio srušen do temelja i ubrzo je ponovo proradio.
Poseta
Manastir Crna Reka pripada Raško-prizrenskoj eparhiji. Pristup je moguć lokalnim putem koji se odvaja s puta Novi Pazar–Tutin. Teren je krševit i manastir je smešten daleko od većih gradova, pa je poseta najpogodnija automobilom. Zbog pećinskog smještaja i vlažnog mikroklimata preporučuje se topla obuća i opreznija hoja po stazama oko konaka.