Mokra Gora – Şargan Sekizi
Şargan Sekizi, Avrupa'nın dar raylarındaki en çekici turizm-müze demiryoludur — Jatare vadisinin 300 metre üzerinde 20 tünel ve viyaduklardan geçen 13,5 km'lik "sekiz" döngüsüyle endüstriyel mirasın bir başyapıtı.
Şargan Sekizi (Šarganska osmica), Avrupa'nın dar raylı turizm demiryolları arasındaki en çekici güzergahı ve dünya endüstriyel mirasının bir başyapıtıdır. Mokra Gora ile Şargan arasında yalnızca 3,5 kilometrelik yatay mesafede 300 metrelik yükseklik farkını; 20 tünel, çeşitli köprü ve viyaduklardan geçen, adını veren meşhur "sekiz" döngüsüyle — 13,5 km uzunluğundaki hat — aşmaktadır.
İnşaat Tarihi
Demiryolunun inşası fikri Birinci Dünya Savaşı'na dayanır. Avusturya-Macaristan işgali döneminde, 1916 ilkbaharında, Vardište ile Užice'yi birbirine bağlamak için çalışmalara başlandı. Şargan Dağı'nın eteklerine kadar dokuz kilometre ray döşendi; rayların ulaştığı bu nokta bugün hâlâ "Dokuzuncu Kilometre" adıyla anılmaktadır. Budim Tepesi'nin altındaki tünel kazısı sırasında büyük bir trajedi yaşandı: bir kaya heyelanı tüm bir vardiyayı göçük altında bıraktı. Hayatını kaybeden Rus ve İtalyan savaş esirleri için bugün Budim Tepesi'nde yalnızca 1916 yazılı mütevazı bir anıt bulunmaktadır.
Çalışmalar 1 Mart 1921'de Saraybosna Müdürlüğü tarafından yeniden başlatıldı. Projenin baş mühendislerinden biri, eski Bosna-Hersek demiryolları müfettişi Hugo Keinzl'dı. Hat 1925'te tamamlandı ve Ćira adlı buharlı lokomotif bu tarihteki ilk seferini yaptı. Düzenli hizmet 28 Şubat 1974'e dek sürdü.
Güzergah
Şargan Sekizi, sıradan yolcu taşımacılığı döneminde bile eşsiz bir deneyim sunuyordu: buharlı lokomotif, Şargan ile Mokra Gora arasındaki kayalık geçitlerden tırmanırken yolcular birden fazla noktada demiryolunun üç farklı seviyedeki bölümünü aynı anda görebiliyordu. Karşıdan gelen bir tren görünce panikleyenler olurdu — oysa o tren, döngünün tamamen farklı bir bölümündeydi. 13,5 km'lik güzergah boyunca trenin hangi yönden geçtiğini ya da nereye gideceğini anlamak neredeyse imkânsızdır.
Bugün
Sırbistan Demiryolları 1999 yılında Şargan Sekizi'ni turizm amaçlı olarak restore etmeye başladı. Bugün tüm hat; özgün istasyon binaları ve tarihi vagonlarla canlandırılmış durumdadır. Nostalji adlı kompozisyon — iki buharlı lokomotif ve biri panoramik dört vagon — ziyaretçileri tam güzergah boyunca taşımaktadır. Jatare ve Mokra Gora istasyonları, yolculuğun ortasında mola verilecek misafirhanelere dönüştürülmüştür.
Şargan Sekizi'nin yanı sıra Jatare'den Kameşina Nehri vadisi boyunca yaklaşık 2 km uzanan eski Orman Demiryolu da (600 mm) restore edilmiştir. Başlangıç noktasının yakınında, bir kaynak suyunun kenarında Mokra Gora Hemşehri Derneği'ne ait bir yapı; yaz sahnesi, restoran vagonları ve hediyelik eşya dükkânı barındırmaktadır.
Modern hayatın telaşından uzakta, Mokra Gora'nın eşsiz doğasıyla çevrili bu demiryolu; buharlı lokomotifin nostaljik düdüğüyle geçmişin romantik ruhunu yeniden canlandırmaktadır. Vahşi doğa, virajlarda slalom, tüneller — trende sallanmanın neredeyse unutulmuş sıcaklığını geri getiren bir macera.